Гранттарды міндетті жұмыспен өтеу

ҚР «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағына сәйкес мемлекеттік білім беру тапсырысы негізінде оқыған азаматтарға жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымын аяқтағаннан кейін міндетті үш жылдық жұмыс өтеу жүктеледі:

• педагогикалық, медициналық және ветеринариялық мамандықтар бойынша квота шегінде ауылдық жерде орналасқан мемлекеттік білім беру, мемлекеттік медициналық, мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарда жұмыс өтеуге міндетті;
• педагогикалық және медициналық мамандықтар бойынша білім беру гранты бойынша мемлекеттік білім беру ұйымдары мен мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарында;
• барлық басқа мамандықтар бойынша білім беру гранты бойынша меншік нысанына қарамастан ұйымдарда жұмыс өтейді (2017 жылғы түсуден бастап, жас мамандар);
• философия докторлары PhD жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында немесе ғылыми ұйымдарда жұмыс өтейді.

Жеке бөлу комиссиялары педагогикалық және ветеринариялық мамандықтар бойынша жас мамандар мен философия докторлары PhD оқуды аяқтайтын тиісті ЖОО-ларда жыл сайын құрылады, ал медициналық мамандықтар үшін Комиссия денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органда құрылады.

Комиссиялар жас мамандар мен философия докторларын PhD жеке бөлуді жүргізеді және жұмыс берушінің өтініші негізінде жүзеге асырылады.

Бұл тәртіп ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 30 наурыздағы № 390 қаулысымен бекітілген Маманды жұмысқа жіберу ережелерімен айқындалған.

Жоқ, егер жас маман «Білім туралы» Заңның 47-бабының 17-тармағына сәйкес ауылдық квота бойынша педагогикалық және медициналық мамандықтар бойынша оқуды аяқтаса, жас маман ауылдық жерде орналасқан мемлекеттік білім беру/денсаулық сақтау ұйымдарында жұмыс өтеуге міндетті.

ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 30 наурыздағы №390 қаулысының 17-1 тармағына сәйкес бос жұмыс орындары болмаған жағдайда жас маман/философия докторы (PhD) тұрғылықты жері бойынша халықты жұмыспен қамту орталығында немесе «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы жұмыс іздеуші ретінде тіркелуге тиіс, жұмыссыз ретінде есепте тұру уақытын жұмыс өтеу мерзіміне есептей отырып.

Ағымдағы жылы оқуды аяқтаған жас мамандар мен философия докторлары PhD жолдама бойынша (Жас мамандар мен философия докторларын PhD жеке бөлу жөніндегі комиссия шешіміне сәйкес) 1 қыркүйектен кешіктірмей жұмыс орнына келеді.

«Қаржы орталығы» АҚ білім беру саласындағы уәкілетті органның операторы ретінде түлектердің жұмыс өтеу немесе жұмыс өтемеген жағдайда бюджеттік қаражат шығындарын өтеу бойынша өз міндеттерін орындауын мониторингілеу мен бақылауды қамтамасыз етеді.

Жұмыс өтеу бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда «Қаржы орталығы» АҚ жас маманмен жұмыс жүргізеді: міндетті жұмыс өтеу туралы жазбаша хабарлама дайындау, жас мамандарға қоңырау шалу. Бұзушылықтар жойылмаған жағдайда бюджеттік қаражатты мемлекетке қайтару бойынша жұмыс жүргізіледі, оның ішінде сот тәртібімен.

Мерзімді әскери қызметке түскен немесе шақырылған кезде жас маманға кейінге қалдыру беріледі (Жас мамандар мен философия докторларын PhD жеке бөлу жөніндегі комиссияның шешімімен, жазбаша өтініш пен растайтын құжат негізінде қосымша хаттама ресімделеді) және қызмет өту уақытына, қызмет өту уақытын жұмыс өтеу мерзіміне есептемей.

Жұмыс өтеу міндетінен босату Жеке бөлу комиссиясының шешімімен келесі санаттарға беріледі:

1. жұбайының (зайыбының) тұратын, жұмыс істейтін немесе қызмет өтейтін елді мекенінде бос орындар болмаған жағдайда адамдарға;
2. I және II топтағы мүгедектерге;
3. магистратураға, резидентураға, докторантураға одан әрі оқуға түскен адамдарға;
4. жүкті әйелдерге, үш жасқа дейінгі баланы (балаларды) бар немесе дербес тәрбиелеп отырған адамдарға.

Жоқ, жоғарыда аталған ұйымдарда жұмыс өтеуді есептеу мүмкін емес. ҚР «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-тармағына сәйкес педагогикалық, медициналық мамандықтар бойынша оқуға түскен азаматтар тиісінше мемлекеттік білім беру ұйымдарында, мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарында жұмыс өтейді. Жас маман мемлекеттік білім беру ұйымына (мектеп, балабақша, бөбекжай-балабақша, колледж, университет) және мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымына (ауруханалар, емханалар) жұмысқа орналасуы тиіс.

Жұмыс өтеу міндетін тиісінше орындау үшін жас маман мемлекеттік білім беру ұйымында кемінде үш жыл жұмыс істеуге немесе тұрғылықты жері бойынша халықты жұмыспен қамту орталығында жұмыссыз ретінде тіркелуге міндетті. Жұмыс өтеу міндетін орындамаған жағдайда жас маман оқуына байланысты бюджеттік қаражат есебінен жұмсалған шығындарды республикалық бюджетке өтеуге міндетті.

Бұл жағдайда жас маман жұмыс өтеуден босату алу үшін жас маман оқыған тиісті жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында құрылатын Жеке бөлу комиссиясына жүгінуі керек. ҚР «Білім туралы» Заңының 47-бабының 17-2 тармағына сәйкес магистратураға, резидентураға, докторантураға одан әрі оқуға түскен кезде міндетті жұмыс өтеуден босатуды көздейтін нормалар қарастырылған.

Педагогикалық және медициналық мамандықтар бойынша жұмыс өтеу міндетін тиісінше орындау үшін жас маман мемлекеттік білім беру ұйымында және мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымында жұмыс істеуге міндетті. «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңда мемлекеттік заңды тұлға — мемлекеттік мекемелер мен мемлекеттік кәсіпорындар екені көрсетілген. Квазимемлекеттік сектор ұйымдарында жұмыс өтеуді есептеу мүмкін емес.

Заң нормаларының мағынасынан Комиссиялардың жас мамандарды жұмыс өтеуден тек оқуды аяқтаған жылы магистратураға, резидентураға, докторантураға түскен жағдайда ғана босатуға құқығы бар, бірақ кейінгі жылдары емес, яғни жұмыс өтеуден босату мәселесін қарау кезінде міндетті түрде уақыт факторы, атап айтқанда міндеттемелерді уақтылы орындау ескерілуі тиіс.

Заңға және Ережелерге сәйкес жартылай жұмыс өтеу немесе оқуға байланысты бюджеттік қаражатты өтеуді бөліп-бөліп төлеу жағдайында жұмсалған бюджеттік қаражатты қайта есептеуді айқындайтын нормалар қарастырылмаған. Бұл ретте оқу ақысы ҚР Үкіметінің қаулысымен жыл сайын 1 студентті оқу жылында оқытуға кететін орташа шығындармен қалыптасады.